Aan de buurt

Ga leegstand te lijf door (1) eigenaren aan te zetten tot samenwerking en (2) de buurt te vragen naar hun wensen. Dat is heel kort – eerlijk gezegd eigenlijk te kort – de visie van architecten Bartjan van ’t Slot (1981) en Wendy van Rosmalen (1978). In 2015 en 2016 ontwikkelden zij een plan dat de redding moest worden van de Zuiderpassage: Aan De Buurt. Iedereen was enthousiast, toch strandde het project. “De gemeente had interesse, maar niemand maakte zich er hard voor.”

Inmiddels werken Bartjan en Wendy voor architectenbureau’s met name actief in woon-, werk- en winkellocaties (Bartjan) en projecten in de zorg en onderwijs en onderzoek (Wendy). Enkele jaren geleden leefden ze nog het ‘vrije leven’ van een zzp’er. In die hoedanigheid leerden ze elkaar kennen. Bij het Bosch Architectuur Initiatief; een collectief dat onder andere lezingen, excursies en debatten organiseert.

“Als je er nou voor zorgt dat je de baten en lasten verdeeld, dan heeft iedereen er voordeel van als alle winkels gevuld zijn.”

Prijsvraag
“Er kwam een prijsvraag voorbij waarin werd gevraagd naar een toekomstvisie op de talloze naoorlogse winkelstrips. Locaties die vaak kampen met leegstand”, vertelt Bartjan. “De opdracht: hoe blaas je die plekken nieuw leven in?” Wendy: “We vonden dit allebei direct een interessante opdracht en wilden graag onze visie op dit vraagstuk delen.”

Hun presentatie werd goed beoordeeld, maar bleek aan het einde van de rit niet in de prijzen te vallen. “We geloofden – en geloven er nog steeds in – dat het heel succesvol kon zijn en wilden kijken of de aanpak uit te voeren zou zijn”, zegt Wendy. Er brak een tijd aan van onderzoek doen in de buurt, subsidies aanvragen en partners enthousiasmeren.

Concurrerende leegstand
Dan nu het plan. Uitgebreider, maar nog steeds in een notendop. Bartjan: “De Zuiderpassage kenmerkt zich door een zeer groot aantal eigenaren van de winkels en woningen. Iedereen probeert een huurder te vinden voor zijn eigen pand, de rest is niet interessant. Daardoor ontstaat er een concurrerende leegstand.” Wendy vult aan: “Als je er nou voor zorgt dat je de baten en lasten verdeeld, dan heeft iedereen er voordeel van als alle winkels gevuld zijn. De kern van het plan is dat de eigenaren een verbond oprichten waarin ze als collectief leegstand aanpakken.”

Een voorbeeld: eigenaar A en eigenaar B hebben allebei een winkelpand in het winkelcentrum. Heeft een van de twee een huurder gevonden, dan worden de opbrengsten verdeeld. Hebben ze allebei een huurder, dan verdienen ze dus vanzelfsprekend het meest. Zo creëer je een gezamenlijk doel en kun je gerichter op zoek gaan naar een succesvolle bestemming van de Zuiderpassage. Denk aan zorg, wonen, recreatie of winkelen.

“Iedereen probeert een huurder te vinden voor zijn eigen pand, de rest is niet interessant.”

Wensen van de buurt
De architecten geloven niet in een top-downaanpak, maar in overleg van onderaf met alle belanghebbenden. “We deden in het begin onderzoek naar wat de mensen in de buurt graag zouden zien in het winkelcentrum”, vertelt Wendy. “Dan kregen we bijvoorbeeld vaak te horen: er moet een supermarkt komen. Maar als we dan langer aan de praat waren, bleek het dat die persoon eigenlijk vooral behoefte had aan een plek waar ze buurtgenoten spontaan kon ontmoeten.”

Om die achterliggende behoeftes van Zuid in beeld te brengen, wilden ze samenwerken met studenten van Avans. De twee architecten hadden de hogeschool ook al enthousiast weten te maken voor hun plan. Net zoals de vereniging van eigenaren van de Zuiderpassage, de wijkraad en ook de gemeente. Wendy: “Het plan kon alleen slagen in samenwerking met overheid, onderwijs en ondernemers.”

Waterloo
“Maar daar stokte het helaas”, zegt Bartjan. “In ons contact met verschillende ambtenaren was er veel interesse, maar niemand maakte zich er uiteindelijk hard voor. Ze probeerden het op elkaar af te schuiven, belangen raakten in de knel.” Na meer dan een jaar vond Aan De Buurt hier zijn Waterloo.

“Het was echt veelbelovend. Maar we zijn nu weer terug bij af met de Zuiderpassage.”

Spijtig, laat de toenmalige voorzitter van de wijkraad ook weten in het Brabants Dagblad van 15 oktober 2016. Gerard Schouten: “Ik was hoopvol wat betreft de plannen en goede afloop. Het was echt veelbelovend. Maar we zijn nu weer terug bij af met de Zuiderpassage.”

“Het is heel jammer,” zegt Wendy, “want de plek heeft echt wel potentie. Ik kijk ook wel met weemoed terug. Het was een mooie tijd. Vlak na de crisis was er veel ruimte voor experimentele ideeën. Dat is nu helaas veel minder.”


Wil je naar aanleiding van dit verhaal in contact komen met Bartjan? Benader hem dan via LinkedIn.